Từ ngày 01/7/2025, chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với chủ hộ kinh doanh chính thức có sự thay đổi quan trọng. Theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 và Nghị định số 158/2025/NĐ-CP của Chính phủ, chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh, nộp thuế theo phương pháp kê khai thuộc nhóm đối tượng phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Đây là điểm mới có tác động trực tiếp đến nhiều hộ kinh doanh cá thể trên cả nước, nhất là những hộ đang hoạt động ổn định, có doanh thu thường xuyên và thực hiện nghĩa vụ thuế theo phương pháp kê khai.
Chủ hộ kinh doanh kê khai thuế phải tham gia BHXH bắt buộc
Trường hợp của ông Lê Văn Hưu ở Phú Thọ là ví dụ điển hình. Ông là chủ hộ kinh doanh tạp hóa, có doanh thu khoảng 500 triệu đồng/năm và nộp thuế theo phương pháp kê khai 6 tháng một lần. Với hình thức hoạt động này, ông thuộc diện phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quy định hiện hành.
Cụ thể, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 quy định chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh là đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo lộ trình của Chính phủ. Nghị định số 158/2025/NĐ-CP tiếp tục hướng dẫn rõ: từ ngày 01/7/2025, chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh và nộp thuế theo phương pháp kê khai phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Như vậy, không phải mọi chủ hộ kinh doanh đều phải tham gia ngay từ cùng một thời điểm. Nhóm phải tham gia trước là chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh và đang nộp thuế theo phương pháp kê khai.
Từ năm 2029, phạm vi tham gia sẽ mở rộng hơn
Đối với những chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh nhưng chưa thuộc nhóm nộp thuế theo phương pháp kê khai, lộ trình tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc sẽ được áp dụng từ ngày 01/7/2029.
Quy định này cho thấy chính sách đang được triển khai theo hướng có lộ trình, tránh gây áp lực đột ngột cho các hộ kinh doanh nhỏ, đồng thời từng bước mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội trong khu vực kinh tế cá thể.
Việc đưa chủ hộ kinh doanh vào diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc là bước thay đổi quan trọng, bởi trước đây nhiều chủ hộ kinh doanh chủ yếu quan tâm đến nghĩa vụ thuế, trong khi vấn đề an sinh lâu dài như lương hưu, chế độ ốm đau, thai sản hay tử tuất chưa được chú trọng đúng mức.
Không chỉ là nghĩa vụ, mà còn là quyền lợi an sinh lâu dài
Nhiều chủ hộ kinh doanh có tâm lý lo ngại khi nghe đến việc phải đóng thêm bảo hiểm xã hội bắt buộc. Tuy nhiên, nhìn ở góc độ lâu dài, đây không chỉ là nghĩa vụ tài chính mà còn là sự bảo đảm an sinh cho chính người kinh doanh.
Khi tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, chủ hộ kinh doanh có cơ hội được bảo vệ tốt hơn trước các rủi ro trong cuộc sống. Đặc biệt, khi đủ điều kiện về tuổi đời và thời gian đóng, người tham gia có thể được hưởng lương hưu hằng tháng, được cấp thẻ bảo hiểm y tế khi nghỉ hưu và có chế độ tử tuất cho thân nhân trong trường hợp không may xảy ra rủi ro.
Đây là điểm rất đáng chú ý, bởi phần lớn hộ kinh doanh cá thể thường tự tạo việc làm, tự chịu trách nhiệm về thu nhập, ít có “lá chắn” an sinh giống như người lao động trong doanh nghiệp. Chính sách mới vì vậy góp phần thu hẹp khoảng cách bảo vệ giữa lao động khu vực chính thức và khu vực hộ kinh doanh.
Chủ hộ kinh doanh cần chủ động rà soát tình trạng của mình
Trước quy định mới, các chủ hộ kinh doanh cần kiểm tra lại một số thông tin quan trọng: hộ kinh doanh đã đăng ký kinh doanh hay chưa, đang nộp thuế theo phương pháp nào, có thuộc diện kê khai thuế hay không và đã thực hiện thủ tục tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc chưa.
Với các hộ đang nộp thuế theo phương pháp kê khai, việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc từ ngày 01/7/2025 là yêu cầu cần thực hiện. Nếu chậm trễ, chủ hộ có thể gặp vướng mắc trong quá trình quản lý thuế, bảo hiểm và thực hiện các nghĩa vụ pháp lý liên quan.
Cơ quan bảo hiểm xã hội địa phương cũng cần tăng cường hướng dẫn để chủ hộ kinh doanh hiểu đúng, làm đúng và tránh tâm lý hoang mang. Chính sách mới chỉ phát huy hiệu quả khi người dân được giải thích rõ ràng về cả trách nhiệm đóng và quyền lợi được hưởng.
Chính sách hướng tới mục tiêu an sinh bền vững
Việc bổ sung chủ hộ kinh doanh vào diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc là xu hướng phù hợp trong bối cảnh số lượng hộ kinh doanh tại Việt Nam rất lớn, đóng góp quan trọng cho nền kinh tế nhưng nhiều người vẫn chưa có nền tảng an sinh ổn định khi về già.
Quy định mới không chỉ nhằm tăng diện bao phủ bảo hiểm xã hội, mà còn hướng đến mục tiêu xây dựng hệ thống an sinh bền vững, trong đó mọi người lao động, dù làm công ăn lương hay tự kinh doanh, đều có cơ hội được bảo vệ trước các rủi ro cơ bản của cuộc sống.
Vì vậy, chủ hộ kinh doanh cần nhìn nhận việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc không chỉ là khoản đóng góp trước mắt, mà là sự đầu tư dài hạn cho tương lai của chính mình và gia đình.
