CKS.VN

Chữ ký số, chứng thư số, chữ ký điện tử khác nhau thế nào?

Đối tác gửi hướng dẫn nộp hồ sơ, ghi "ký bằng chữ ký số, kèm chứng thư số còn hiệu lực". Hợp đồng dịch vụ thì lại viết "chữ ký điện tử". Ba cái tên nghe na ná nhau, và hiểu nhầm một cái là hồ sơ bị trả về.

Chữ ký số, chứng thư số, chữ ký điện tử khác nhau thế nào?

Phân biệt thế này. Chữ ký điện tử là tên chung, rộng nhất. Chữ ký số là một loại chữ ký điện tử, tạo bằng cặp khóa bí mật và công khai. Còn chứng thư số, mà luật bây giờ gọi là chứng thư chữ ký số, thì không phải chữ ký. Nó là tờ xác nhận điện tử cho biết khóa công khai kia là của ai.

Ba định nghĩa trong Luật Giao dịch điện tử 2023

Cả ba nằm liền nhau ở Điều 3 Luật Giao dịch điện tử số 20/2023/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2024.

Ba khái niệm chữ ký điện tử, chữ ký số và chứng thư chữ ký số theo Điều 3 Luật Giao dịch điện tử 2023
  • Khoản 11 nói về chữ ký điện tử. Đó là chữ ký được tạo lập dưới dạng dữ liệu điện tử, gắn liền hoặc kết hợp một cách lô gíc với thông điệp dữ liệu để xác nhận chủ thể ký và khẳng định sự chấp thuận của chủ thể đó đối với thông điệp dữ liệu.
  • Khoản 12 nói về chữ ký số. Đó là chữ ký điện tử sử dụng thuật toán khóa không đối xứng, gồm khóa bí mật dùng để ký số và khóa công khai dùng để kiểm tra chữ ký số. Chữ ký số bảo đảm tính xác thực, tính toàn vẹn và tính chống chối bỏ nhưng không bảo đảm tính bí mật của thông điệp dữ liệu.
  • Khoản 13 nói về chứng thư chữ ký điện tử. Đó là thông điệp dữ liệu nhằm xác nhận cơ quan, tổ chức, cá nhân được chứng thực là người ký chữ ký điện tử. Chứng thư chữ ký điện tử đối với chữ ký số được gọi là chứng thư chữ ký số.

Luật 2023 dùng tên "chứng thư chữ ký số". Tên cũ còn ở phần chuyển tiếp tại Điều 53. Theo khoản 2 điều này, chứng thư số được cấp trước ngày Luật có hiệu lực mà còn hiệu lực thì tiếp tục được thực hiện đến hết thời hạn và có giá trị tương đương chứng thư chữ ký số. Gặp chữ "chứng thư số" trong hợp đồng hay phần mềm, thường là đang nói chứng thư chữ ký số.

Đặt chữ ký điện tử, chữ ký số và chứng thư chữ ký số cạnh nhau

Tiêu chíChữ ký điện tửChữ ký sốChứng thư chữ ký số
Bản chấtTên chung cho chữ ký dạng dữ liệu điện tửMột loại chữ ký điện tử, tạo bằng khóa bí mậtThông điệp dữ liệu xác nhận người ký, không phải chữ ký
Kiểm tra bằngTùy loại. Với chữ ký điện tử chuyên dùng là theo điều kiện các bên thỏa thuậnKhóa công khai trong chứng thưChữ ký số của tổ chức phát hành và trạng thái hiệu lực, thu hồi
Giá trị pháp lý (Điều 23)Không bị phủ nhận chỉ vì ở dạng điện tửTương đương chữ ký của cá nhân đó trong văn bản giấy (khoản 2). Chữ ký số của tổ chức đáp ứng yêu cầu văn bản phải được tổ chức xác nhận (khoản 3)Là điều kiện bảo đảm cho chữ ký số (Điều 22 khoản 3)

Chữ ký số trả lời câu "tệp này có đúng do người đó ký và còn nguyên không". Chứng thư trả lời câu "khóa dùng để kiểm tra có đúng của người đó không". PDF ký số và nhiều tệp XML nghiệp vụ thường nhúng cả hai. Cũng có kiểu ký tách rời, hoặc chứng thư được tham chiếu ở nơi khác.

Chữ ký điện tử có mấy loại?

Điều 22 chia theo phạm vi sử dụng thành ba loại. Chữ ký điện tử chuyên dùng do cơ quan, tổ chức tự tạo lập và sử dụng riêng cho hoạt động của mình. Chữ ký số công cộng dùng trong hoạt động công cộng. Chữ ký số chuyên dùng công vụ dùng trong hoạt động công vụ. Hai loại sau đều phải có chứng thư tương ứng bảo đảm.

Điều kiện cho từng loại không giống nhau, và đây mới là chỗ quyết định một thứ có được gọi là chữ ký số hay không. Chữ ký điện tử chuyên dùng phải đủ bốn yêu cầu ở khoản 2. Chữ ký số phải đủ sáu yêu cầu ở khoản 3. Ba yêu cầu đầu chung cho cả hai: xác nhận chủ thể ký, dữ liệu tạo chữ ký gắn duy nhất với nội dung được chấp thuận và chỉ do người ký kiểm soát lúc ký.

Riêng chữ ký số thì chặt hơn hẳn ở ba yêu cầu còn lại. Mọi thay đổi đối với thông điệp dữ liệu sau thời điểm ký đều có thể bị phát hiện. Chữ ký phải được bảo đảm bởi chứng thư chữ ký số. Phương tiện tạo chữ ký số phải giữ cho dữ liệu tạo chữ ký số không bị tiết lộ, thu thập, sử dụng cho mục đích giả mạo chữ ký, bảo đảm dữ liệu được dùng để tạo chữ ký số chỉ có thể sử dụng một lần duy nhất, và không làm thay đổi dữ liệu cần ký.

Điều 25 thêm một bậc ở giữa là chữ ký điện tử chuyên dùng bảo đảm an toàn, tức chữ ký điện tử chuyên dùng đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp chứng nhận. Theo Điều 23, loại này có giá trị pháp lý ngang chữ ký số. Phần nghị định hướng dẫn được tóm tắt ở bài Nghị định 23/2025/NĐ-CP về chữ ký điện tử và dịch vụ tin cậy.

Ký bằng token, mã OTP, ảnh chữ ký thì xếp vào đâu?

Luật không gọi tên từng công nghệ. Muốn xếp loại thì lấy các yêu cầu ở trên ra so.

Bảng so sánh ký bằng token, mã OTP và ảnh chữ ký với yêu cầu của chữ ký số và chữ ký điện tử

Ký bằng USB Token hoặc dịch vụ ký từ xa của nhà cung cấp được cấp phép, dùng chứng thư chữ ký số công cộng, là trường hợp rõ nhất. Có cặp khóa, có chứng thư đi kèm. Đó là chữ ký số công cộng.

Ảnh chụp chữ ký tay hay hình con dấu dán vào tệp thì chỉ là hình. Tự nó không có dữ liệu nào gắn duy nhất với nội dung tệp, và nội dung bị sửa cũng không phát hiện được. Không phải chữ ký số.

Mã OTP, nút "Tôi đồng ý", xác nhận qua email là chỗ dễ nhầm. Tự chúng không phải chữ ký số. Nhưng có dịch vụ ký từ xa dùng OTP làm bước xác thực rồi mới tạo chữ ký số bằng khóa bí mật và chứng thư. Muốn xếp loại thì kiểm dữ liệu chữ ký trên tệp, đừng nhìn thao tác. Còn quy trình chỉ dừng ở xác nhận điện tử thì có phải chữ ký điện tử hay không tùy hệ thống được thiết kế thế nào. Nếu cách xác nhận đó do cơ quan, tổ chức tạo lập, sử dụng riêng cho hoạt động của mình và đáp ứng đủ bốn yêu cầu ở khoản 2 Điều 22 thì có thể là chữ ký điện tử chuyên dùng. Nếu không, nó thuộc nhóm khoản 4 Điều 22 gọi là hình thức xác nhận khác bằng phương tiện điện tử, không phải chữ ký điện tử.

Chữ ký trong hệ thống nội bộ do tổ chức tự xây, không dùng chứng thư chữ ký số công cộng hay công vụ, cũng theo đúng phép thử ấy. Muốn đem ra giao dịch với tổ chức, cá nhân khác thì Điều 25 yêu cầu đăng ký để được cấp chứng nhận bảo đảm an toàn.

Đọc yêu cầu của bên nhận hồ sơ thế nào cho đúng

Gặp yêu cầu có nhắc tới chữ ký thì hỏi lại ba câu.

  1. Văn bản dùng chữ nào? "Chữ ký số" hẹp hơn "chữ ký điện tử". Đã yêu cầu "chữ ký số" thì phải có dữ liệu chữ ký số hợp lệ, chỉ đưa OTP hay ảnh chữ ký là chưa đủ.
  2. Chữ ký của ai, của tổ chức hay của cá nhân có thẩm quyền? Cái này nhìn vào chủ thể ghi trên chứng thư là biết, xem bài kiểm tra chủ thể trên chứng thư.
  3. Loại chứng thư nào được nhận? Chứng thư chữ ký số công cộng do tổ chức cung cấp dịch vụ được cấp phép phát hành, hay loại khác.

Từng loại hồ sơ thuế, hóa đơn, bảo hiểm xã hội, hải quan còn có quy định chuyên ngành riêng, cần đối chiếu thêm. Nếu đang cân nhắc chọn mua thì thueaz.com có bài chữ ký điện tử và chữ ký số: cách chọn đúng cho doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Mua chữ ký số thực ra là mua cái gì?

Bạn nhận về một chứng thư chữ ký số có thời hạn, kèm phương tiện giữ khóa bí mật là thiết bị hoặc tài khoản ký từ xa. Còn chữ ký số thì sinh ra mỗi lần ký một tệp.

Chứng thư chữ ký số công cộng dùng được tối đa mấy năm?

Tối đa 03 năm, theo Nghị định 23/2025/NĐ-CP.

Căn cứ và bước tiếp theo

Cập nhật ngày 17/11/2026. Căn cứ: Luật Giao dịch điện tử số 20/2023/QH15, hiệu lực từ ngày 01/7/2024 (Điều 3 khoản 11, 12, 13; Điều 22; Điều 23; Điều 25; Điều 53 khoản 2); Nghị định số 23/2025/NĐ-CP ngày 21/02/2025, hiệu lực từ ngày 10/4/2025 (khoản 3 Điều 7 về thời hạn chứng thư), đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 15/2026/NĐ-CP ngày 14/01/2026, đối chiếu theo văn bản hợp nhất số 17/2026/VBHN-NĐ-BKHCN.

Danh sách nhà cung cấp có ở trang chữ ký số trên CKS.VN.