Công ty vừa có giấy phép, kế toán bảo phải mua chữ ký số thì mới nộp được tờ khai thuế. Giám đốc hỏi lại: nó là cái gì, sao không ký tay rồi chụp gửi cho xong? Câu hỏi đó hợp lý. Trả lời được nó thì mấy chuyện về sau như ai giữ thiết bị, khi nào bắt buộc phải ký đều dễ hơn nhiều.

Nói gọn, chữ ký số là chữ ký điện tử tạo bằng một cặp khóa. Khóa bí mật để ký, chỉ người ký giữ. Khóa công khai để kiểm tra, ai cũng xem được.
Chữ ký số là gì theo Luật Giao dịch điện tử 2023?
Luật Giao dịch điện tử 2023, có hiệu lực từ ngày 01/7/2024, định nghĩa chữ ký số là chữ ký điện tử sử dụng thuật toán khóa không đối xứng, gồm khóa bí mật và khóa công khai. Khóa bí mật dùng để ký số, khóa công khai dùng để kiểm tra chữ ký số.
Cũng định nghĩa ấy nói rõ chữ ký số bảo đảm được ba điều. Tính xác thực, tức biết ai đã ký. Tính toàn vẹn, tức nội dung bị sửa sau khi ký là phát hiện được. Tính chống chối bỏ, tức người ký khó cãi rằng mình không ký.
Còn một điều nó không bảo đảm, và chỗ này dễ nhầm: tính bí mật. Ký số tự nó không giữ kín nội dung, ai cầm tệp vẫn đọc được. Muốn giữ kín hợp đồng hay bảng lương thì phải mã hóa và phân quyền truy cập, đó là việc khác.
Một lần ký và kiểm tra diễn ra thế nào
Hai khóa sinh ra thành một cặp. Thứ gì tạo bằng khóa bí mật thì chỉ khớp khi kiểm tra bằng đúng khóa công khai đi cùng. Ngược lại, cầm khóa công khai thì trên thực tế không lần ra được khóa bí mật. Vì thế khóa công khai cứ việc trao cho bất kỳ ai, còn khóa bí mật phải nằm yên trong tay người ký.

- Phần mềm ký tính từ phần dữ liệu cần ký ra một giá trị rút gọn, dân kỹ thuật gọi là giá trị băm. Phần dữ liệu đó bị sửa thì tính lại sẽ lệch.
- Thiết bị giữ khóa bí mật dùng khóa đó xử lý giá trị rút gọn để tạo ra dữ liệu chữ ký. Thường bạn phải nhập mã PIN, mật khẩu hoặc xác nhận trên ứng dụng thì bước này mới chạy.
- Dữ liệu chữ ký thường được nhúng luôn vào tệp cùng chứng thư chữ ký số của người ký. Cũng có định dạng để chữ ký tách rời.
- Bên nhận mở tệp bằng phần mềm kiểm tra. Phần mềm tính lại giá trị rút gọn rồi dùng khóa công khai trong chứng thư để đối chiếu với dữ liệu chữ ký.
- Phần mềm xem tiếp chứng thư. Lúc ký có còn hiệu lực không, có bị thu hồi hay tạm dừng không, có nối được về tổ chức cấp đáng tin không.
Bước 4 khớp nghĩa là phần dữ liệu được ký còn nguyên. Bước 5 đạt nghĩa là khóa công khai đó đúng của người hay đơn vị ghi trên chứng thư. Đủ cả hai mới nói được chữ ký hợp lệ. Phần mềm thiếu dữ liệu để kiểm thì là chưa kết luận được, chưa phải chữ ký sai. Cũng vì chứng thư quyết định chữ ký đứng tên ai nên lúc đăng ký dịch vụ bạn nên kiểm tra chủ thể trên chứng thư cho kỹ.
Ai giữ khóa, ai cấp chứng thư?
Chứng thư chữ ký số là thông điệp dữ liệu xác nhận một cơ quan, tổ chức hay cá nhân là người ký. Luật buộc chữ ký số phải có chứng thư này bảo đảm, và dữ liệu tạo chữ ký chỉ được nằm trong sự kiểm soát của người ký tại thời điểm ký. Chia vai ra thì như bảng dưới.
| Thành phần | Ai giữ, ai cấp | Dùng để làm gì |
|---|---|---|
| Khóa bí mật | Người ký, trong thiết bị hoặc hệ thống ký có mã PIN, mật khẩu hay bước xác nhận bảo vệ | Tạo chữ ký số |
| Khóa công khai | Nằm trong chứng thư, thường đi kèm tệp đã ký, ai cũng xem được | Kiểm tra chữ ký số |
| Chứng thư chữ ký số | Tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực phát hành cho thuê bao | Xác nhận khóa công khai thuộc về ai, trong thời hạn nào |
Trên một chứng thư chữ ký số công cộng có những gì? Nghị định 23/2025/NĐ-CP liệt kê chín mục: tên tổ chức phát hành, tên thuê bao, số hiệu chứng thư, thời hạn có hiệu lực, khóa công khai của thuê bao, chữ ký số của tổ chức phát hành, mục đích và phạm vi sử dụng, trách nhiệm pháp lý của tổ chức cung cấp dịch vụ và thuật toán khóa không đối xứng. Thời hạn có hiệu lực tối đa là 03 năm.
Chữ ký số doanh nghiệp mua từ nhà cung cấp dịch vụ là chữ ký số công cộng. Muốn đọc thêm về nghị định hướng dẫn thì có bài Nghị định 23/2025/NĐ-CP về chữ ký điện tử và dịch vụ tin cậy.
Khi nào phải dùng chữ ký số?
Không phải giao dịch điện tử nào cũng buộc ký số. Luật để các bên tự thỏa thuận chọn loại công nghệ, chữ ký điện tử hay hình thức xác nhận khác, trừ khi luật khác quy định. Doanh nghiệp nên kiểm tra yêu cầu ký số ở ba nhóm tình huống sau.

Cổng của cơ quan nhà nước đòi
Nhóm này quen thuộc nhất với kế toán. Khai và nộp thuế điện tử, lập hóa đơn điện tử, nộp hồ sơ bảo hiểm xã hội, khai hải quan, tham gia đấu thầu qua mạng. Mỗi lĩnh vực có văn bản riêng, ở đây không liệt kê từng điều khoản. Cứ xem quy định áp cho đúng loại hồ sơ, đúng chủ thể rồi hãy chọn chữ ký. Trường hợp cụ thể thì xem bài chữ ký số có bắt buộc trên mọi loại hóa đơn điện tử không và bài ma trận nhu cầu thuế, BHXH và hải quan cho doanh nghiệp mới.
Văn bản phải có xác nhận của tổ chức
Khi pháp luật yêu cầu một văn bản phải được cơ quan, tổ chức xác nhận, bản điện tử được xem là đáp ứng nếu ký bằng chữ ký số của chính tổ chức đó, hoặc bằng chữ ký điện tử chuyên dùng bảo đảm an toàn của tổ chức. Doanh nghiệp không tự tạo lập loại sau thì trên thực tế chỉ còn chữ ký số của tổ chức.
Đối tác hoặc quy chế công ty yêu cầu
Ngân hàng, đối tác lớn hay chính quy chế nội bộ có thể đòi ký số cho một số loại chứng từ. Lúc này căn cứ là thỏa thuận giữa các bên. Người ta chọn ký số vì luật coi chữ ký số có giá trị pháp lý tương đương chữ ký của cá nhân đó trong văn bản giấy.
Mấy chỗ hay hiểu sai
Hình chữ ký hay hình con dấu dán trên tệp không phải chữ ký số. Đó chỉ là phần hiển thị. Chữ ký số là dữ liệu, phải dùng phần mềm mới kiểm tra được.
USB Token cũng không phải chữ ký số. Token là chỗ giữ khóa bí mật, mà khóa còn có thể nằm trên hệ thống ký từ xa.
Chứng thư hết hạn sau ngày ký không tự làm các tệp ký trước đó mất giá trị. Muốn chứng minh thì phải kiểm được tính toàn vẹn, chuỗi tin cậy, trạng thái chứng thư lúc ký và có căn cứ đáng tin về thời điểm ký, như dấu thời gian.
Cuối cùng là chuyện đưa token kèm mã PIN cho người khác dùng chung cho tiện. Luật yêu cầu dữ liệu tạo chữ ký chỉ thuộc sự kiểm soát của người ký tại thời điểm ký, nên đừng làm vậy.
Câu hỏi thường gặp
CKS là gì, có phải chữ ký số không?
Phải. CKS là cách viết tắt quen miệng của "chữ ký số". Văn bản pháp luật thì viết đầy đủ là chữ ký số, chứng thư chữ ký số.
Chữ ký số dùng vào việc gì?
Để xác nhận ai ký và người đó đồng ý với nội dung, đồng thời phát hiện được nếu nội dung bị sửa sau khi ký. Doanh nghiệp hay dùng khi làm việc với cơ quan thuế, bảo hiểm xã hội, hải quan, khi lập hóa đơn điện tử và ký hợp đồng điện tử.
Cá nhân có mua được chữ ký số không?
Được. Chứng thư cấp được cho cả cơ quan, tổ chức và cá nhân. Nếu cấp cho người có thẩm quyền của một tổ chức thì trên chứng thư phải nêu rõ chức danh và tên tổ chức, theo Nghị định 23/2025/NĐ-CP.
Căn cứ và bước tiếp theo
Cập nhật ngày 17/11/2026. Căn cứ: Luật Giao dịch điện tử số 20/2023/QH15 do Quốc hội thông qua ngày 22/6/2023 (Điều 3 khoản 12, 13; Điều 4 khoản 2; Điều 22 khoản 3; Điều 23 khoản 2, 3; Điều 52); Nghị định số 23/2025/NĐ-CP ngày 21/02/2025, hiệu lực từ ngày 10/4/2025 (khoản 3 Điều 6 về nội dung chứng thư chữ ký số công cộng, khoản 3 Điều 7 về thời hạn, khoản 2 Điều 13 về chứng thư của người có thẩm quyền). Nghị định này đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 15/2026/NĐ-CP ngày 14/01/2026, bài đối chiếu theo văn bản hợp nhất số 17/2026/VBHN-NĐ-BKHCN.
Nắm khái niệm rồi thì xem danh sách nhà cung cấp và gói dịch vụ ở trang bảng giá chữ ký số CKS.VN.