CKS.VN

eIDAS, AATL là gì? Chữ ký số quốc tế đối chiếu với Việt Nam

Đối tác ở Đức gửi hợp đồng kèm một dòng: "Please sign with a QES". Cùng tuần, một khách ở Singapore mở tệp PDF công ty đã ký bằng token và nhắn rằng phần mềm của họ báo chưa xác minh được người ký. Hai chuyện khác hẳn nhau.

eIDAS, AATL là gì? Chữ ký số quốc tế đối chiếu với Việt Nam

eIDAS là quy định của Liên minh châu Âu về định danh điện tử và dịch vụ tin cậy, số 910/2014, đã được sửa đổi bởi Quy định (EU) 2024/1183. Nó chia chữ ký điện tử thành ba mức, cao nhất là chữ ký điện tử đủ điều kiện, viết tắt QES. AATL là danh sách tin cậy do hãng Adobe duy trì, quyết định việc Acrobat và Reader có tự động tin một chữ ký hay không. Một bên là luật của EU, một bên là chương trình của hãng phần mềm, và không cái nào quyết định giá trị của chữ ký số theo pháp luật Việt Nam.

Ba mức chữ ký điện tử theo eIDAS

Ba mức chữ ký nằm ở phần định nghĩa, Điều 3 của quy định.

Ba mức chữ ký điện tử theo eIDAS: chữ ký điện tử SES, chữ ký nâng cao AdES và chữ ký đủ điều kiện QES
  • Chữ ký điện tử, hay gọi là mức đơn giản (SES). Đó là dữ liệu ở dạng điện tử gắn với hoặc liên kết lô gíc với dữ liệu điện tử khác và được người ký dùng để ký.
  • Chữ ký điện tử nâng cao (AdES). Phải đáp ứng bốn yêu cầu ở Điều 26: liên kết duy nhất với người ký; có khả năng nhận diện người ký; được tạo bằng dữ liệu tạo chữ ký mà người ký có thể, với mức độ tin cậy cao, sử dụng dưới sự kiểm soát duy nhất của mình; liên kết với dữ liệu được ký sao cho mọi thay đổi về sau đều phát hiện được.
  • Chữ ký điện tử đủ điều kiện (QES). Là chữ ký nâng cao được tạo bằng thiết bị tạo chữ ký điện tử đủ điều kiện và dựa trên chứng thư đủ điều kiện cho chữ ký điện tử.

Hiệu lực pháp lý nằm ở Điều 25. Theo giải thích của Ủy ban châu Âu, chữ ký điện tử không bị bác bỏ hiệu lực pháp lý và giá trị chứng cứ chỉ vì ở dạng điện tử hoặc chưa đạt mức đủ điều kiện. Chữ ký đủ điều kiện có hiệu lực tương đương chữ ký tay ở mọi nước thành viên EU.

eIDAS còn có dấu điện tử (electronic seal) dành cho pháp nhân, dùng để bảo đảm nguồn gốc và tính toàn vẹn của dữ liệu.

Đặt eIDAS cạnh Luật Giao dịch điện tử Việt Nam

Bảng này chỉ đối chiếu khái niệm, không có nghĩa hai bên đã công nhận lẫn nhau.

Tiêu chíeIDAS (EU)Luật Giao dịch điện tử 2023 (Việt Nam)
Khái niệm rộng nhấtChữ ký điện tử, Điều 3 điểm 10Chữ ký điện tử, Điều 3 khoản 11
Mức có yêu cầu kỹ thuậtChữ ký điện tử nâng cao, bốn yêu cầu ở Điều 26Chữ ký điện tử chuyên dùng (bốn yêu cầu, khoản 2 Điều 22) và chữ ký số (sáu yêu cầu, khoản 3 Điều 22)
Mức tương đương chữ ký tayChữ ký điện tử đủ điều kiện, khoản 2 Điều 25Chữ ký số và chữ ký điện tử chuyên dùng bảo đảm an toàn, khoản 2 Điều 23
Chữ ký của tổ chứcDấu điện tử của pháp nhânChữ ký số hoặc chữ ký điện tử chuyên dùng bảo đảm an toàn của cơ quan, tổ chức, khoản 3 Điều 23

Đối tác châu Âu hay hỏi QES vì với họ đó là mức mặc nhiên ngang chữ ký tay. Ở Việt Nam, vị trí gần nhất là chữ ký số. Các định nghĩa phía Việt Nam đã có ở bài chữ ký số, chứng thư số, chữ ký điện tử khác nhau thế nào.

Chữ ký số công cộng của Việt Nam có phải là QES không?

Không tự động. QES theo định nghĩa phải dựa trên chứng thư đủ điều kiện và được tạo bằng thiết bị tạo chữ ký đủ điều kiện, viết tắt QSCD. Theo Ủy ban châu Âu, chứng thư loại này do các nhà cung cấp dịch vụ tin cậy đủ điều kiện cấp, tức những đơn vị đã được cơ quan có thẩm quyền của một nước thành viên kiểm tra và ghi vào danh sách tin cậy quốc gia.

Khi giao dịch đòi QES, phải kiểm tra đủ chứng thư, thiết bị tạo chữ ký và dịch vụ theo khung eIDAS hiện hành. eIDAS có quy định riêng về công nhận dịch vụ tin cậy của nước ngoài khối. Bài này không khẳng định dịch vụ của Việt Nam đã được công nhận hay chưa.

Điều đó không biến hợp đồng ký bằng chữ ký số Việt Nam thành vô giá trị ở châu Âu. Chữ ký điện tử không bị bác bỏ chỉ vì không phải loại đủ điều kiện. Còn lại là mức độ chứng minh khi có tranh chấp, việc hai bên nên thỏa thuận trong hợp đồng.

Chiều ngược lại: chữ ký nước ngoài dùng ở Việt Nam

Điều 26 Luật Giao dịch điện tử 2023 là việc công nhận tại Việt Nam. Tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký điện tử nước ngoài muốn được công nhận phải đủ năm điều kiện, trong đó có văn phòng đại diện tại Việt Nam. Chữ ký và chứng thư nước ngoài thì phải phù hợp tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật theo pháp luật Việt Nam, tiêu chuẩn quốc tế đã được thừa nhận hoặc điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, và chứng thư hình thành dựa trên thông tin định danh đầy đủ đã được xác thực. Việc công nhận được quy định chi tiết tại Thông tư số 06/2024/TT-BTTTT, có hiệu lực từ ngày 15/8/2024.

Điều 27 là việc chấp nhận trong giao dịch quốc tế. Chữ ký, chứng thư của tổ chức, cá nhân nước ngoài không hiện diện tại Việt Nam, có hiệu lực trên thông điệp dữ liệu gửi đến bên Việt Nam, thì bên Việt Nam tự lựa chọn và tự chịu trách nhiệm về việc chấp nhận.

Quyền chấp nhận là của bạn, rủi ro cũng vậy. Nên ghi cách ký và cách kiểm tra vào chính hợp đồng.

AATL là gì và vì sao máy đối tác không hiện tích xanh?

AATL viết tắt của Adobe Approved Trust List. Theo Adobe, Acrobat và Reader được lập trình để định kỳ tải về một danh sách các chứng thư gốc đáng tin cậy. Chữ ký nào tạo bằng chứng thư nối được về một chứng thư trong danh sách thì được hai phần mềm này tự động tin.

Khi mở một tệp đã ký, phần mềm hỏi ba câu: chứng thư còn hiệu lực không, tài liệu có bị thay đổi sau khi ký không, chứng thư có nối về danh sách tin cậy không. Câu thứ ba phụ thuộc danh sách trên máy người mở.

Chỉ từ thông báo ở máy vị khách Singapore thì chưa kết luận được chữ ký đúng hay sai. Mở phần chi tiết để xem chuỗi chứng thực, hiệu lực và trạng thái thu hồi của chứng thư, tính toàn vẹn của tài liệu. Tích xanh cũng không tự chứng minh giá trị pháp lý hay quyền ký của người ký. Nhà cung cấp chữ ký số của doanh nghiệp có nằm trong AATL hay không thì tra danh sách thành viên Adobe công bố.

Làm gì khi phải ký với đối tác nước ngoài?

  1. Hỏi họ cần mức nào. "Chữ ký điện tử", "AdES" hay "QES" là ba yêu cầu rất khác nhau về chi phí.
  2. Hỏi họ kiểm tra bằng gì. Nếu là Acrobat thì gửi trước một tệp ký thử.
  3. Ghi vào hợp đồng điều khoản hai bên chấp nhận chữ ký điện tử của nhau và cách kiểm tra.
  4. Nếu họ bắt buộc QES thì phải đủ ba thứ: chứng thư đủ điều kiện, dịch vụ cấp chứng thư đó có trong danh sách tin cậy của EU, và thiết bị tạo chữ ký đủ điều kiện (QSCD). Bàn sớm với đối tác xem bên nào lo phần đó.
Bảng kiểm các việc cần hỏi khi ký tài liệu với đối tác nước ngoài yêu cầu chữ ký theo eIDAS

Danh sách tiêu chí đầy đủ hơn có ở bài ký tài liệu với đối tác nước ngoài. Còn để đối tác tự kiểm tra tệp theo cách của Việt Nam, gửi họ bài kiểm tra chữ ký số hợp lệ trên PDF, XML và cổng NEAC.

Câu hỏi thường gặp

SES, AdES, QES khác gì chữ ký số?

Đó là ba mức pháp lý của eIDAS. Theo Ủy ban châu Âu, chữ ký điện tử là khái niệm pháp lý còn chữ ký số là khái niệm toán học, mật mã. Cách chữ ký số chạy ra sao có ở bài chữ ký số là gì.

Hợp đồng với công ty EU ký bằng token Việt Nam có giá trị không?

Phía Việt Nam, chữ ký số có giá trị theo Luật Giao dịch điện tử. Phía EU, chữ ký điện tử không bị bác bỏ chỉ vì không phải loại đủ điều kiện. Mức chứng minh khi tranh chấp thì tùy luật áp dụng cho hợp đồng.

Căn cứ và bước tiếp theo

Cập nhật ngày 17/11/2026. Căn cứ: Quy định (EU) số 910/2014 (Điều 3, 25, 26), đã được sửa đổi bởi Quy định (EU) 2024/1183; trang hỏi đáp về chữ ký điện tử của Ủy ban châu Âu; tài liệu của Adobe về Adobe Approved Trust List; Luật Giao dịch điện tử số 20/2023/QH15 (Điều 22, 23, 26, 27); Thông tư số 06/2024/TT-BTTTT ngày 01/7/2024.

Chữ ký số dùng cho giao dịch trong nước có ở trang bảng giá chữ ký số CKS.VN.