CKS.VN

PAdES, XAdES, CAdES khác nhau thế nào? Chọn định dạng ký

Anh lập trình bên đối tác hỏi một câu làm kế toán đứng hình: "Bên chị ký PAdES hay ký rời ra file p7s?". Lần khác, phòng mua hàng nhận về một tệp có đuôi lạ đi kèm bản hợp đồng, bấm vào không mở được gì.

PAdES, XAdES, CAdES khác nhau thế nào? Chọn định dạng ký

PAdES, XAdES, CAdES là ba định dạng chữ ký số do Viện Tiêu chuẩn Viễn thông châu Âu (ETSI) chuẩn hóa. Chúng khác nhau ở loại tệp. PAdES dành cho PDF. XAdES dành cho XML. CAdES dựa trên cú pháp CMS, ký được tệp bất kỳ. Cả ba có thể dùng cùng một chứng thư và thuật toán. Chỗ khác là cấu trúc và cách đóng gói chữ ký, dữ liệu và bằng chứng xác thực. Chọn định dạng nào thì nhìn vào tệp cần ký và công cụ bên nhận dùng để kiểm tra.

Ba họ định dạng và loại tệp tương ứng

Ba cái tên có chung đuôi AdES, viết tắt của advanced electronic signature. Chữ đầu cho biết nền của nó.

Tiêu chíPAdESXAdESCAdES
Dựa trênChữ ký trong tệp PDFChữ ký XMLCú pháp thông điệp mật mã CMS
Tài liệu thường kýHợp đồng, biên bản, công văn dạng PDFDữ liệu có cấu trúc dạng XMLTệp nhị phân bất kỳ
Gợi ý của Ủy ban châu ÂuTệp PDF nên ký PAdESTệp XML nên ký XAdESTệp nhị phân nên ký XAdES hoặc CAdES
Bảng so sánh ba định dạng chữ ký số PAdES, XAdES, CAdES theo nền tảng, loại tệp và tiêu chuẩn ETSI

Trang hỏi đáp về chữ ký điện tử của Ủy ban châu Âu còn nhắc thêm ASiC, một dạng gói chứa dựa trên ZIP, gom được dữ liệu cùng chữ ký XAdES hoặc CAdES. Khi cần ký nhiều tài liệu một lúc thì họ gợi ý dùng gói ASiC.

Việt Nam quy định ba định dạng này ở đâu?

Trong Phụ lục I Thông tư số 15/2025/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ. Cả ba nằm ở mục tiêu chuẩn bắt buộc áp dụng cho chữ ký số, chứng thư chữ ký số trên thông điệp dữ liệu dùng cho phần mềm ký số và phần mềm kiểm tra chữ ký số.

  • Chữ ký số cho PDF: áp dụng một trong hai bộ, ETSI EN 319 142-1 phiên bản V1.2.1 cùng ETSI EN 319 142-2 phiên bản V1.1.1, hoặc ISO 14533-3:2017 cùng ISO 32000-1:2008 và ISO 32000-2:2020.
  • Chữ ký số cho XML: ETSI EN 319 132-1 phiên bản V1.2.1 và ETSI EN 319 132-2 phiên bản V1.1.1.
  • Chữ ký số cho CMS: ETSI EN 319 122-1 phiên bản V1.3.1, ETSI EN 319 122-2 phiên bản V1.1.1 và ETSI TS 119 122-3 phiên bản V1.1.1.

Ngay trên đó, mục 1.4 ghi "PKCS #7 (RFC 2630), phiên bản 1.5", tiêu chuẩn cú pháp thông điệp mật mã. Về kỹ thuật, CAdES được xây dựng trên CMS.

Người dùng cuối không cần thuộc mấy mã số này. Người viết hồ sơ yêu cầu kỹ thuật hoặc nghiệm thu phần mềm thì cần, vì thư viện ký phải ghi rõ nó theo tiêu chuẩn nào, phiên bản nào. Các con số về thuật toán và độ dài khóa nằm trong cùng phụ lục.

Chọn định dạng theo loại tệp

Hợp đồng, phụ lục, biên bản nghiệm thu, tức thứ để người đọc, thì thường thuận tiện nhất là chuyển sang PDF rồi ký PAdES, nếu bên nhận chấp nhận. Chữ ký nằm ngay trong tệp. Người nhận mở bằng phần mềm đọc PDF có chức năng kiểm tra chữ ký là thấy bảng chữ ký, không phải giữ thêm tệp nào. Phần mềm ký PDF của bạn có tạo chữ ký đúng PAdES hay không thì phải xem tài liệu của chính phần mềm đó, đừng đoán.

Dữ liệu để máy đọc, tức thứ hệ thống này gửi cho hệ thống kia, thì thường là XML và ký bằng chữ ký XML. Chữ ký XML có thể nằm cùng dữ liệu trong một tệp, cũng có thể tham chiếu dữ liệu ở ngoài. Đóng gói kiểu nào là do đặc tả của hệ thống nhận.

Còn lại là các tệp không phải PDF cũng không phải XML: tệp nén, bản vẽ, ảnh, bảng tính. Lúc này CAdES là lựa chọn tự nhiên. CAdES có thể đóng gói kèm nội dung hoặc ký rời. Nếu ký rời thì chữ ký là một tệp riêng, phải giữ và gửi đủ cả tệp dữ liệu gốc lẫn tệp chữ ký. Thiếu một trong hai là bên nhận không kiểm tra được. Cái tệp đuôi lạ ở đầu bài có thể là tệp chữ ký như vậy.

Lời khuyên cho giao dịch thông thường: nếu tài liệu là để người đọc thì cứ chuyển sang PDF rồi ký. Đừng ký rời khi không ai yêu cầu.

Hóa đơn điện tử, tờ khai dạng XML thì sao?

Hóa đơn điện tử và nhiều loại tờ khai được truyền ở dạng XML, phần chữ ký số là một thành phần của dữ liệu. Người dùng không chọn định dạng ở đây. Phần mềm hóa đơn hay phần mềm kê khai ký theo đặc tả của cơ quan tiếp nhận, và đặc tả đó thuộc quy định chuyên ngành.

Việc của kế toán là giữ đúng tệp XML gốc, vì bản PDF hay bản in chỉ là bản thể hiện. Muốn hiểu các khối trong tệp, hoadondientu.com có bài cấu trúc file XML hóa đơn điện tử.

Bên nhận có kiểm tra được không?

Đây mới là câu hỏi quyết định. Ký đúng chuẩn mà bên nhận không có công cụ kiểm thì họ vẫn trả hồ sơ.

Công cụ kiểm tra trực tuyến trên trang của Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia nhận hai loại tệp là pdf và xml. Tệp PDF còn xem được chữ ký ngay trong phần mềm đọc PDF. Cách làm có ở bài kiểm tra chữ ký số hợp lệ trên PDF, XML và cổng NEAC.

Chữ ký rời cho tệp nhị phân thì không tải lên công cụ đó được. Bên nhận phải có phần mềm kiểm tra riêng. Vì vậy trước khi gửi loại này, hỏi bên nhận họ kiểm bằng gì.

Các mức B, T, LT, LTA là gì?

Mỗi định dạng còn chia thành các mức cơ sở, theo tài liệu của Ủy ban châu Âu là bốn mức, ghi đầy đủ là B-B, B-T, B-LT và B-LTA. Nâng mức chữ ký là để kéo dài khoảng thời gian chữ ký còn kiểm tra được. Ví dụ họ đưa ra: chứng thư sắp hết hạn thì bổ sung dấu thời gian, nâng chữ ký từ B-B lên B-T. Dấu thời gian tin cậy gắn kịp lúc giúp chứng minh chữ ký đã có từ khi chứng thư còn hiệu lực.

Riêng dấu thời gian chưa đủ cho việc lưu dài hạn. Còn phải giữ được chứng thư, dữ liệu trạng thái chứng thư và có cơ chế bảo quản phù hợp.

Với hợp đồng phải lưu nhiều năm, đây là chỗ đáng hỏi nhà cung cấp phần mềm ký. Phần dấu thời gian được bàn riêng ở bài khi nào cần giải pháp ký có dấu thời gian.

Năm câu hỏi trước khi tích hợp ký số vào phần mềm

  1. Tệp đầu ra là gì: PDF cho người đọc, XML cho hệ thống, hay tệp khác?
  2. Bên nhận kiểm tra bằng công cụ nào, và công cụ đó nhận định dạng gì?
  3. Tài liệu phải lưu bao lâu, có cần dấu thời gian và mức chữ ký dài hạn không?
  4. Một tệp có mấy người ký? Chữ ký sau có giữ nguyên chữ ký trước không? Xem bài ký PDF nhiều người.
  5. Thư viện ký công bố tuân theo tiêu chuẩn nào, phiên bản nào trong Phụ lục I Thông tư 15/2025/TT-BKHCN?
Bảng kiểm năm câu hỏi cần trả lời trước khi chọn định dạng ký PAdES, XAdES hay CAdES

Trả lời xong năm câu thì định dạng gần như tự lộ ra.

Câu hỏi thường gặp

Ký bằng USB Token trên phần mềm đọc PDF là PAdES phải không?

Token chỉ giữ khóa và thực hiện phép ký, như đã nói ở bài chữ ký số là gì. Định dạng là do phần mềm ký quyết định. Muốn chắc, xem tài liệu của phần mềm hoặc hỏi nhà cung cấp phần mềm đó.

Dữ liệu JSON thì ký theo định dạng nào?

Phụ lục I Thông tư 15/2025/TT-BKHCN xếp chữ ký số cho JSON vào nhóm tiêu chuẩn khuyến nghị áp dụng, theo RFC 7515 về JSON Web Signature.

Tệp Word, Excel ký số thuộc họ nào?

Word và Excel có chức năng ký riêng của bộ Office, chữ ký nằm trong tệp. Gửi ra ngoài thì nên chuyển sang PDF rồi ký, vì bên nhận dễ kiểm tra hơn.

Căn cứ và bước tiếp theo

Cập nhật ngày 17/11/2026. Căn cứ: Thông tư số 15/2025/TT-BKHCN ngày 15/8/2025 của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ quy định yêu cầu kỹ thuật đối với phần mềm ký số, phần mềm kiểm tra chữ ký số và Cổng kết nối dịch vụ chứng thực chữ ký số công cộng (Phụ lục I, mục 1.4 đến 1.7 và mục 3.10); trang hỏi đáp về chữ ký điện tử (eSignature FAQ) của Ủy ban châu Âu; khuyến nghị XML Signature của W3C; RFC 5652 về cú pháp CMS; hướng dẫn kiểm tra chữ ký số của Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia.

Cần chứng thư để ký thử các định dạng trên, xem trang bảng giá chữ ký số CKS.VN.