Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ toàn cầu, hoạt động thương mại điện tử (TMĐT) ngày càng trở thành “xương sống” trong chiến lược phát triển kinh tế – đặc biệt với các doanh nghiệp, hộ kinh doanh tại Việt Nam. Nhằm đáp ứng thực tiễn và thiết lập khung pháp lý đồng bộ cho lĩnh vực này, dự thảo Luật Thương mại điện tử đang được hoàn thiện và dự kiến sẽ được Quốc hội Khóa XV trình thông qua vào kỳ họp tháng 10/2025
Luật này được kỳ vọng không chỉ xử lý các vướng mắc quản lý hiện hành, mà còn kiến tạo môi trường phát triển bền vững hơn cho TMĐT trong nước và quốc tế.
1. Vì sao cần ban hành Luật mới?
Hiện nay, TMĐT tại Việt Nam có sự phát triển Nhanh – nhưng cũng tồn tại nhiều thách thức, gồm:
Hình thức giao dịch trực tuyến vượt không gian địa lý, làm nảy sinh nhiều vấn đề như hàng giả, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, thông tin quảng cáo sai lệch, khó truy vết người bán.
Hệ thống pháp lý hiện hành vẫn phân tán, thiếu một luật chuyên biệt bao trùm toàn bộ lĩnh vực TMĐT, đặc biệt là với các nền tảng số, mạng xã hội, livestream bán hàng, tiếp thị liên kết…
Việt Nam đặt mục tiêu lớn về phát triển TMĐT: doanh số bán lẻ TMĐT tăng trưởng 20–30%/năm, chiếm 20% tổng mức bán lẻ hàng hóa toàn quốc, ứng dụng thanh toán không dùng tiền mặt, số lượng doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia TMĐT…
Do đó, Luật mới sẽ là công cụ pháp lý quan trọng để quản lý – đồng thời tạo “sân chơi” minh bạch, hỗ trợ doanh nghiệp phát triển, bảo vệ người tiêu dùng và dữ liệu cá nhân.2. Những điểm chính đáng chú ý của dự thảo Luật
Theo thông tin từ VnEconomy, dự thảo Luật TMĐT gồm khoảng 8 chương, 50 điều, bám sát 6 chính sách được Chính phủ thông qua. Dưới đây là các điểm nổi bật:
Phân loại nền tảng TMĐT: Dự thảo quy định rõ trách nhiệm với các chủ thể tham gia TMĐT: nền tảng kinh doanh trực tiếp, nền tảng trung gian, mạng xã hội hoạt động thương mại, nền tảng tích hợp đa dịch vụ.
Hoạt động bán hàng trực tuyến đặc biệt: Quy định rõ bán hàng livestream, tiếp thị liên kết và trách nhiệm của các bên có liên quan.
Thương mại điện tử có yếu tố nước ngoài: Dự thảo đặt ra trách nhiệm quản lý với hoạt động TMĐT xuyên biên giới, các chủ thể nước ngoài tham gia thị trường Việt và cả quản lý thuế từ hoạt động này.
Dịch vụ hỗ trợ TMĐT & Chính sách phát triển bền vững: Gồm các tổ chức cung cấp dịch vụ hỗ trợ TMĐT; hướng tới phát triển TMĐT theo hướng “xanh, bền vững” với chỉ tiêu như giảm bao bì nhựa, tăng bao bì tái chế, sử dụng năng lượng sạch trong logistics.
Quản lý nhà nước, bảo vệ người tiêu dùng và dữ liệu cá nhân: Dự thảo đặt trọng tâm giải quyết kiểm soát hàng giả, hàng cấm, hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ; kiểm soát quảng cáo/tiếp thị; định danh người bán; truy vết và xử lý vi phạm; quản lý thuế từ TMĐT xuyên biên giới; bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và dữ liệu cá nhân.
3. Cơ hội cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh
Việc Luật TMĐT được thông qua sẽ mở ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) và hộ kinh doanh:
Tăng khả năng tiếp cận thị trường rộng hơn: TMĐT giúp doanh nghiệp, hộ kinh doanh tiếp cận khách hàng toàn quốc, thậm chí quốc tế với chi phí thấp hơn nhiều so với kênh truyền thống.
Tạo điều kiện hỗ trợ phát triển: Dự thảo Luật không chỉ tập trung quản lý mà còn hỗ trợ kiến tạo và phát triển – ví dụ chính sách ưu đãi, hỗ trợ cụ thể cho SME và hộ kinh doanh.
Tận dụng thương mại điện tử xanh & bền vững: Việc hướng tới TMĐT thân thiện với môi trường sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh mới – doanh nghiệp áp dụng tiêu chuẩn đóng gói xanh, logistics sạch sẽ được đánh giá cao.
Minh bạch hơn – nâng cao uy tín: Khi khung pháp lý rõ ràng, doanh nghiệp hoạt động TMĐT sẽ được hưởng lợi từ môi trường minh bạch hơn, người tiêu dùng tin tưởng hơn, rủi ro vi phạm pháp luật được giảm thiểu.
4. Thách thức cần lưu ý
Tuy vậy, việc Luật được ban hành cũng đặt ra không ít yêu cầu và thách thức cho doanh nghiệp và quản lý nhà nước:
Chi phí tuân thủ pháp lý sẽ tăng: Doanh nghiệp sẽ cần điều chỉnh hoạt động, hệ thống quản lý, định danh người bán, truy vết nguồn gốc, bảo mật dữ liệu… tất cả sẽ đòi hỏi nguồn lực đáng kể.
Cạnh tranh tăng lên: Khi khung pháp lý hoàn thiện, nhiều doanh nghiệp nước ngoài hoặc nền tảng quốc tế có thể tham gia mạnh hơn vào thị trường Việt – doanh nghiệp nội cần nhanh chóng nâng cấp năng lực để không bị bỏ lại phía sau.
Thách thức vùng miền & SME: Dự thảo đặt mục tiêu giao dịch TMĐT B2C ngoài Hà Nội & TP.HCM đạt 50%, 60% xã và đơn vị hành chính tương đương có thương nhân bán hàng trực tuyến. Điều này đặt áp lực lên doanh nghiệp nhỏ, cơ sở bán lẻ ở vùng sâu vùng xa phải nâng cấp kỹ năng, hạ tầng số.
Bảo vệ người tiêu dùng & dữ liệu cá nhân: Khi TMĐT phát triển mạnh, rủi ro về quyền riêng tư, bảo mật thông tin, quảng cáo sai lệch, chăm sóc sau bán hàng tăng cao. Luật mới đặt trách nhiệm lớn cho doanh nghiệp.
Triển khai logistic & đóng gói “xanh”: Mục tiêu như sử dụng năng lượng sạch trong logistics, tỷ lệ bao bì tái chế … đặt ra yêu cầu nâng cấp chuỗi cung ứng, chi phí đầu tư sẽ không nhỏ.
5. Đề xuất cho doanh nghiệp và quản lý
Với doanh nghiệp:
Nâng cấp hạ tầng số và hệ thống quản lý: chuẩn bị hệ thống quản lý người bán, nền tảng TMĐT, hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt…
Tăng cường bảo vệ dữ liệu khách hàng, minh bạch thông tin, quảng cáo trung thực – để phù hợp với các quy định mới.
Khai thác cơ hội “TMĐT xanh”: thiết kế đóng gói thân thiện môi trường, logistics tối ưu, truyền thông tới người tiêu dùng về giá trị bền vững.
Phát triển năng lực tiếp thị số: livestream, tiếp thị liên kết, khai thác mạng xã hội – bởi Luật sẽ quy định rõ hơn các hoạt động này.
Mở rộng ra thị trường quốc tế: Do quy định TMĐT có yếu tố nước ngoài càng rõ – doanh nghiệp Việt có thể tận dụng xuất khẩu số, nhưng cũng cần hiểu rõ rủi ro và tuân thủ.
Với quản lý nhà nước:
Đẩy nhanh việc hoàn thiện các nghị định, thông tư hướng dẫn để Luật đi vào thực thi hiệu quả.
Xây dựng hệ thống giám sát, kiểm tra mạnh mẽ, đặc biệt với hàng giả, hàng cấm, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ trên TMĐT.
Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vùng sâu vùng xa tiếp cận TMĐT: đào tạo kỹ năng số, hỗ trợ hạ tầng logistics, thanh toán, kết nối với thị trường.
Kết hợp phát triển TMĐT với mục tiêu phát triển kinh tế xanh – phân vùng ưu đãi, khuyến khích doanh nghiệp thân thiện môi trường.
Tăng cường phối hợp quốc tế để quản lý TMĐT xuyên biên giới, chống trốn thuế, bảo vệ người tiêu dùng.
